हामी माकुराका सन्तान

हामी माकुराका सन्तान

फेरी अर्को एउटा बहुराष्ट्रिय कम्पनीलाई नेपालबाट लखेट्ने प्रपञ्च नेपाल यूनिलिभरका मजदूर (?) बाट भएको खवर आएको छ । कोडाक, कोलगेट पाल्मोलिभ, सूर्य गार्मेन्टस हुँदै यो क्रम अब नेपाल युनिलिभरमा सरेको छ । भारतसँग बिप्पा सम्झौता, लगानी बोर्डको गठन जस्ता नीतिगत आधार तयार पार्नेतिर सरकार लागे पनि बैदेशिक लगानी भित्रिनका लागि नीतिले मात्र केही गर्दैन भन्ने कुरातिर सरकारको ध्यान पुगेको देखिंदैन । बैदेशिक लगानीका तीन मुख्य शर्तहरु हुन् - औद्योगिक वातावरण, उत्पादित बस्तुको बजार र कानून ।

जसरी पुस्तकालयमा रहेका पुस्तकहरु हेर्दैमा नपढी लाइब्रेरियन विद्वान हुँदैन, त्यस्तै जतिसुकै सम्झौता र कानून बनाए पनि जवसम्म ती कार्यान्वयनमा आउँदैनन् तवसम्म ती केवल खोष्टा कागज मात्र हुन्छन् ।
विश्व बैंकको Doing Business Index 2012 ले नेपालको स्थान विश्वका १८३ अर्थतन्त्रमध्ये १०७ औं स्थानमा देखाएको छ । भूपरिवेष्टित राष्ट्र भएको कारणले मात्र सीमापार व्यापारमा नेपाल विश्वको १६२ औं स्थानमा पर्दछ अर्थात नेपाली निर्यातले प्रतिस्पर्धा गर्न निकै कठीन छ । यस अवस्थाले गर्दा नेपालमा बैदेशिक लगानी आकर्षित हुने अवसथा नै छैन । त्यसमाथि श्रमिक उत्पादकत्व हेर्ने हो भने दक्षिण एशिया संसारकै कम उत्पादकत्व भएको क्षेत्र हो र त्यसमा पनि नेपालक दक्षिण एशिया पनि सबैभन्दा कम श्रमिक उत्पादकत्व भएको देश हो ।

श्रमिकका हक र अधिकारको प्रत्याभूति गर्नु रोजगारदाताको कर्तव्य हो तर के पनि बिर्सनु हुँदैन भने जुन देशबाट मासिक ५ देखि ९ हजार तलबका लागि एक लाख भन्दा बढी खर्चेर नेपालीहरु अरबका मरुभूमी र मलेशियामा पापड बेलिरहेका छन् त्यही देशमा तुलानात्मक हिसाबले असाध्यै कम काम गरेर (अझ मजदूर नेताहरुले त कामै नगरेर) मासिक रु. २१ हजार भन्दा बढी तलब सुविधा पाउँदा पनि थप आन्दोलन गर्नु भनेको हामी नेपालीको माकुरे प्रबृत्ति नै हो । माकुराले बच्चा आफ्नो पेटमा हुर्काउँछ, जब ती बाहिर निस्कन समर्थ हुन्छन् तिनले आफ्नै आमालाई खान्छन् र माउको अन्त्य हुन्छ । यो प्रबृत्तिको अन्त्यका लागि सरकारले नै अग्रसरता देखाउँदैन र राजनीतिक दलले आफ्ना कथित कार्यकर्तालाई छाडा छोड्छन् भने नेपालमा केही बर्ष भित्रै माकुराका सन्तानहरुले देशमा एउटै उद्योग पनि बाँकी रहन दिने छैनन् । रुख हुर्कन दिए पो धेरै फलको आशा गर्न सकिन्छ, बढ्नै नदिने, हाँगा छिमलीरहने, जरा काटीरहने हो भने रुख कसरी हुर्कन्छ र धेरै फलको आशा गर्ने ? यो प्रबृत्तिको अन्त्य नगर्दासम्म कुनै बैदेशिक त के स्वदेशी लगानीको लागि पनि फोस्रा भाषण नगरे हुन्छ ।

भीष्मकुमार भूसाल
विद्यावारिधि शोर्धार्थी (अर्थशास्त्र)
स्पेन
2068/10/4